۰
🎯 نمای کلی ماتریس قدرت-منفعت
ماتریس مندلو بر پایه دو محور اساسی شکل می‌گیرد: میزان قدرت/نفوذ (محور عمودی) و میزان منفعت/اثرپذیری از طرح (محور افقی). هر کنشگر بر اساس مختصات خود در یکی از چهار زون قرار می‌گیرد و استراتژی تعاملی مختص به آن زون برایش فعال می‌شود.
میزان قدرت / نفوذ (Power / Influence) ▲
۲
جلب رضایت
Keep Satisfied
تصمیم‌گیرندگان محتاط: استانداری، سازمان مدیریت، دستگاه‌های نظارتی، شرکت‌های خدمات‌رسان مادر.
۱
هم‌تصمیمی
Key Players
بازیگران کلیدی: شهرداری، راه و شهرسازی، شورای شهر، مالکان بزرگ اراضی.
۴
اطلاع‌رسانی
Keep Informed
مخاطبان عمومی: شهروندان عبوری، مسافران، تشکل‌های غیرمرتبط با حوزه جغرافیایی طرح.
۳
توانمندسازی
Empower / Subjects
گروه‌های بی‌صدا: زنان سرپرست، معلولان، سالمندان، ساکنان بافت فرسوده، اصناف خرد.
میزان منفعت / اثرپذیری از طرح (Interest / Impact) ►
۱
⚙️ مرحله اول: تعریف فرمول و شاخص‌های عددی امتیازدهی
برای اجتناب از حدس و گمان‌های کیفی و کلی‌گویی، مشاور موظف است هر یک از ۱۱ زیرگروه کنشگران ثبت‌شده در شناسنامه جامع را بر اساس سنجه‌های استاندارد ۵ امتیازی (از ۱ تا ۵) ارزیابی کند.
شاخص‌های ۴گانه ارزیابی قدرت
Power Criteria (Y-Axis)-
P1 — قدرت قانونی و اختیارات حاکمیتی
وزن ۳۰٪
داشتن اختیار صریح در تصویب، ابلاغ یا ابطال احکام طرح جامع. -
P2 — قدرت مالی و سرمایه‌گذاری
وزن ۳۰٪
مالکیت بر اراضی کلان، منابع بودجه‌ای اجرای پروژه‌ها یا توان سرمایه‌گذاری. -
P3 — قدرت نفوذ اجتماعی و رسانه‌ای
وزن ۲۰٪
توانایی بسیج افکار عمومی، هدایت جریان‌های خبری یا نفوذ در شبکه اجتماعی محلات. -
P4 — قدرت حق‌ویپو و مانع‌تراشی اجرایی
وزن ۲۰٪
توانایی ایجاد وقفه، شکایت قانونی، یا ممانعت از اجرای مصوبات طرح.
شاخص‌های ۴گانه ارزیابی منفعت
Interest Criteria (X-Axis)-
I1 — اثرپذیری کالبدی و زیست‌محیطی
وزن ۳۰٪
میزان مواجهه مستقیم مسکن، شغل یا محیط زندگی کنشگر با مداخلات طرح. -
I2 — اثرپذیری اقتصادی و ارزش زمین
وزن ۳۰٪
میزان نفع یا ضرر مالی ناشی از تغییر کاربری‌ها، خطوط عریض‌سازی یا حریم‌ها. -
I3 — حقوق مکتسبه و حس مالکیت محلی
وزن ۲۰٪
تعلق خاطر تاریخی، هویت مکان‌مند یا تعلق صنف شغلی به جغرافیای شهر. -
I4 — میزان درگیری روزمره با خدمات شهری
وزن ۲۰٪
میزان وابستگی روزانه کنشگر به حمل‌ونقل عمومی، معابر و خدمات محلی.
فرمول محاسبه امتیاز قدرت (Power Score):
Power Score = (P1 × 0.30) + (P2 × 0.30) + (P3 × 0.20) + (P4 × 0.20)
فرمول محاسبه امتیاز منفعت (Interest Score):
Interest Score = (I1 × 0.30) + (I2 × 0.30) + (I3 × 0.20) + (I4 × 0.20)
۲
🛠️ مرحله دوم: برگزاری پنل کارشناسی و محاسبه مختصات فضایی (X, Y)
- تشکیل کارگاه امتیازدهی: جلسه‌ای تخصصی با حضور مدیر پروژه مشاور، کارشناس اجتماعی/تسهیل‌گر، نماینده شهرداری و ناظر اداره کل راه و شهرسازی استان برگزار می‌شود.
- ارزیابی شناسنامه کنشگران: تک‌تک کنشگران موجود در دیتابیس بر اساس شاخص‌های فوق از ۱ تا ۵ امتیازدهی می‌شوند.
-
تعیین نقطه مرزی (Cut-off Point):
حد وسط ماتریس عدد
3.0تعیین می‌شود. امتیازهای بالای ۳ در زون «بالا» و زیر ۳ در زون «پایین» قرار می‌گیرند. -
استخراج مختصات:
برای هر کنشگر یک زوج مرتب
(X, Y)حاصل می‌شود کهXمیزان منفعت وYمیزان قدرت اوست.
۳
📌 مرحله سوم: جانمایی در زون‌های ۴گانه و تعیین استراتژی‌های تعاملی
پس از استخراج مختصات، کنشگران در یکی از ۴ زون ماتریس قرار گرفته و استراتژی تعاملی الزام‌آور آن‌ها فعال می‌شود:
زون ۱: قدرت بالا / منفعت بالا
Zone 1: Key Players (Collaborate & Co-design)X ≥ 3.0 and Y ≥ 3.0
مصادیق مصوب:
شهرداری مرکزی، معاونت شهرسازی اداره کل استان، شورای اسلامی شهر، مالکان بزرگ اراضی (بنیادها، اوقاف و نهادهای نظامی دارنده ملک).
استراتژی الزام‌آور:
هم‌تصمیمی و مشارکت در بالاترین سطح (Collaborate & Co-design).
ابزارها و اقدامات عملیاتی:
- عضویت ثابت در شورای راهبری طرح جامع و حضور در نشست‌های تصمیم‌گیری.
- برگزاری کارگاه‌های تخصصی دلفی و گفتگوی ساختاریافته جهت حل تعارضات.
- جلب موافقت کتبی و رسمی بر سر خطوط قرمز طرح قبل از ارجاع به شورای‌عالی.
زون ۲: قدرت بالا / منفعت پایین
Zone 2: Context Setters (Keep Satisfied)X < 3.0 and Y ≥ 3.0
مصادیق مصوب:
استانداری، سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان، دستگاه‌های نظارتی و قضایی، شرکت‌های خدمات‌رسان مادر (آب، برق، گاز).
استراتژی الزام‌آور:
جلب رضایت مستمر و مدیریت انتظارات (Keep Satisfied).
ابزارها و اقدامات عملیاتی:
- ارسال رسمی دستور جلسات حداقل ۷۲ ساعت قبل از برگزاری از طریق پیشخوان برخط.
- استعلام رسمی از لایه‌ها و برنامه‌های توسعه بخشی ۵ ساله آن‌ها.
- کسب اطمینان از عدم مغایرت مصوبات پیشنهادی با قوانین و اسناد فرادست.
زون ۳: قدرت پایین / منفعت بالا
Zone 3: Subjects / Voiceless Groups (Empower & Involve)X ≥ 3.0 and Y < 3.0
مصادیق مصوب:
زنان سرپرست خانوار، کودکان و نوجوانان، معلولان و سالمندان، ساکنان بافت‌های فرسوده و سکونتگاه‌های غیررسمی، اصناف خرد و مستأجران محلی.
استراتژی الزام‌آور:
توانمندسازی، هم‌افزایی و تضمین حضور (Empower & Involve).
ابزارها و اقدامات عملیاتی:
- راه‌اندازی ابزارهای دیجیتال با آستانه ورود پایین (Low Threshold) و بدون اجبار به احراز هویت سخت‌گیرانه.
- اعزام تسهیل‌گران میدانی جهت ثبت نظر نیابتی (Proxy Submission) در مساجد و مراکز محلات.
- برگزاری پیمایش‌های پیاده‌مداری محلی (Walkshops) و کارگاه‌های تصویری در ساعات و مکان‌های دسترس‌پذیر.
- اعمال ضریب وزنی حمایتی در تحلیل آراء و نظرسنجی‌های PPGIS پیشخوان.
زون ۴: قدرت پایین / منفعت پایین
Zone 4: Crowd (Keep Informed)X < 3.0 and Y < 3.0
مصادیق مصوب:
شهروندان عبوری، مسافران، تشکل‌های غیرمرتبط با حوزه جغرافیایی طرح، اصناف غیرمستقیم.
استراتژی الزام‌آور:
اطلاعات‌رسانی عمومی و آگاهی‌بخشی (Keep Informed).
ابزارها و اقدامات عملیاتی:
- انتشار اخبار و گزارش‌های ساده‌سازی‌شده (اینفوگرافیک/ویدیو) در درگاه وب پیشخوان شفافیت.
- ارائه شناسه ۱۶ رقمی پیگیری در صورت ثبت هرگونه پیشنهاد عمومی.
۴
🔄 مرحله چهارم: پایش پویا و جابه‌جایی کنشگران در ماتریس
ماتریس قدرت-منفعت یک ابزار ایستا نیست و موقعیت کنشگران در طول مراحل ۴گانه تهیه طرح جامع تغییر می‌کند:
پدیده جهش قدرت (Power Jump)
هنگامی که «گروه‌های بی‌صدا» در زون ۳ (قدرت پایین/منفعت بالا) متشکل شده و از طریق سمن‌ها یا کارزارهای دیجیتال پیشخوان هم‌صدا می‌شوند، قدرت نفوذ اجتماعی آن‌ها افزایش یافته و به مرز زون ۱ (بازیگران کلیدی) نزدیک می‌شوند.
پدیده افزایش منفعت (Interest Spike)
زمانی که در فازهای بعدی مشخص می‌شود یک پروژه کالبدی (مانند ساخت احداث خیابان یا خط مترو) از یک محله خاص می‌گذرد، کسبه و مالکان آن محله از زون ۴ یا ۲ ناگهان به زون ۱ یا ۳ منتقل می‌شوند.
📌
الزام مشاور: مشاور موظف است در پایان هر مرحله از طرح جامع، موقعیت کنشگران در ماتریس مندلو را بازنگری و به‌روزرسانی کند.
۵
💾 مرحله پنجم: فرمت استاندارد ثبت ماتریس در «سند مستندسازی مشارکت»
بر اساس ماده ۱۰ دستورالعمل، خروجی این تحلیل باید در قالب «سند تحلیل ذی‌نفعان و نقشه قدرت-منفعت» به کارفرما تحویل داده شود. ساختار داده‌ای استاندارد آن جهت آرشیو در پیشخوان به شرح زیر است:
{
"MatrixProjectHeader": {
"CityName": "مهاباد / پایلوت",
"PlanningPhase": "مرحله اول - تشخیص و تدوین دستور کار",
"EvaluationDate": "1405-02-20"
},
"StakeholderMendelowEvaluations": [
{
"SubGroupCode": "زیرگروه ۸ - معلولان جسمی حرکتی محله پیرانشهر",
"PowerScore": 1.40,
"InterestScore": 4.60,
"AssignedZone": "Zone3_Subjects_Empower",
"ActionStrategy": "تسهیل‌گری میدانی، مناسب‌سازی وب و برگزاری Walkshop حضوری",
"MandatoryTools": [
"PPGIS_Accessible_UI",
"Proxy_Submission_By_Facilitator"
]
},
{
"SubGroupCode": "زیرگروه ۱۱ - شرکت آب و فاضلاب استان",
"PowerScore": 4.10,
"InterestScore": 2.20,
"AssignedZone": "Zone2_ContextSetters_KeepSatisfied",
"ActionStrategy": "ارسال استعلام رسمی و قفل ۷۲ ساعته دستور جلسات",
"MandatoryTools": [
"Official_Inquiry_Portal",
"72h_Advance_Notice"
]
}
]
}
💡
نتیجه‌گیری عملیاتی
✅
پیاده‌سازی این پلن دقیق و فرموله، انحراف در شناسایی ذی‌نفعان را به صفر رسانده و تضمین می‌کند که منابع تعاملی طرح جامع، دقیقاً در جایی هزینه شود که بیشترین مشروعیت اجتماعی و کارآمدی فنی را برای شهر به همراه آورد.