هدف این سند: ارائه یک پلن اجرایی کامل، بدون کلی‌گویی و قابل پیاده‌سازی که وظایف، خروجی‌های الزام‌آور، ابزارها و ضمانت اجراهای ۵ رکن اصلی فرآیند در گام اول را تفکیک می‌کند.
۱
🏛️ ماتریس پنج‌گانه مسئولیت‌های اجرایی گام اول
⚖️
ماتریس پنج‌گانه مسئولیت‌های اجرایی گام اول
۱. کارفرما
راه و شهرسازی
ناظر عالیه
۲. شهرداری و شورا
پشتیبان زیرساختی
مالک پیشخوان
۳. مهندس مشاور
مجری فنی
پردازشگر داده
۴. تسهیل‌گر میدانی
مجری میدانی
کارشناس اجتماعی
۵. سمن‌ها و گروه‌های بی‌صدا
ناظران و
مشارکت‌کنندگان
۲
📋 تفکیک تشریحی شرح وظایف و الزامات اجرایی ۵ رکن اصلی
رکن اول: اداره کل راه و شهرسازی استان
کارفرما و ناظر عالیه — رئیس دبیرخانه شورای راهبری طرح جامعاین نهاد به‌عنوان رئیس دبیرخانه شورای راهبری طرح جامع، مسئولیت نظارت حاکمیتی بر حسن اجرای دستورالعمل را بر عهده دارد.
وظایف کلیدی و عملیاتی در گام اول
- تعیین و ابلاغ «ضریب پیچیدگی شهر»: محاسبه شاخص‌های ۵گانه (جمعیت، تنوع قومی/مذهبی، بافت تاریخی/فرسوده، حاشیه‌نشینی و نرخ رشد) و ابلاغ رسمی سطح هدف مشارکت (پایه یا تعمیقی) به مشاور در هفته اول.
- صدور بخشنامه فراخوان دستگاه‌های اجرایی: مکاتبه اداری با ۳۰ دستگاه عضو کارگروه زیربنایی استان جهت معرفی رسمی نمایندگان تام‌الاختیار (زیرگروه‌های ۱۰ و ۱۱ جدول ۱).
- بررسی و تصویب «طرح مشارکت اولیه»: ارزیابی سند پیشنهادی مشاور ظرف مدت حداکثر ۱۰ روز کاری در دبیرخانه شورای راهبری.
- نظارت بر قفل ۷۲ ساعته شفافیت: پایش سیستمی پیشخوان برای اطمینان از بارگذاری دستور جلسات و اسناد حداقل ۷۲ ساعت پیش از تشکیل اولین نشست‌ها.
📦 خروجی‌های تحویلی/مصوب
ابلاغیه ضریب پیچیدگی، مصوبه رسمی «طرح مشارکت اولیه مشاور»، لایحه تخصیص بودجه تعاملی.
رکن دوم: شهرداری و شورای اسلامی شهر
پشتیبان زیرساختی و مالک پیشخوانشهرداری و شورا به‌عنوان ذی‌نفع کلیدی و بهره‌بردار اصلی، مدیریت بستر دیجیتال و تسهیل‌گری ارتباطات محلی را بر عهده دارند.
وظایف کلیدی و عملیاتی در گام اول
- تأمین و فعال‌سازی درگاه برخط مشارکت (Engagement Hub): اختصاص دامنه وب شهری، اتصال زیرساخت فناوری اطلاعات و فعال‌سازی ماژول‌های اطلاع‌رسانی پیشخوان.
- ارائه لایه‌ها و بانک‌های اطلاعاتی موجود: تحویل لایه‌های GIS کاداستر، املاک، بافت فرسوده، آمار اصناف و شناسنامه سمن‌های شهری به مشاور ظرف ۷ روز.
- اطلاع‌رسانی محیطی و رسانه‌ای: اکران بنرهای فراخوان شهری، پخش تیزر در فضاهای عمومی، و انتشار کد QR در درگاه‌های اتوبوس‌رانی و مساجد.
- تأمین فضاهای کانون مشارکت (Physical Hubs): اختصاص سالن‌های فرهنگ‌سراها، کتابخانه‌ها و مساجد محلات برای برگزاری کارگاه‌های حضوری.
📦 خروجی‌های تحویلی/مصوب
پیشخوان برخط فعال‌شده، گزارش تحویل لایه‌های GIS به مشاور، صورت‌جلسه اختصاص فضاهای محلی.
رکن سوم: مهندس مشاور تهیه طرح جامع
مجری فنی و پردازشگرتیم مهندسان مشاور مسئولیت اصلی طراحی متدولوژی، گردآوری، تحلیل داده‌ها و تدوین اسناد را بر عهده دارد.
وظایف کلیدی و عملیاتی در گام اول
- تدوین سند «طرح مشارکت (Participation Plan)»: نگارش چارچوب متدولوژیک، روش‌های سنجش، گانت‌چارت اجرایی و شاخص‌های ارزیابی کیفیت ظرف ۱۴ روز اول.
- استخراج و تشکیل «شناسنامه جامع کنشگران»: شناسایی و ثبت دقیق ۴ گروه و ۱۱ زیرگروه بر اساس جدول شماره ۱ دستورالعمل در دیتابیس پیشخوان.
- اجرای محاسبات و رسم «ماتریس ۴خانه‌ای مندلو»: امتیازدهی به شاخص‌های قدرتی-منفعتی ذی‌نفعان و تعیین استراتژی تعامل با هر گروه.
- تولید محتوای ساده‌شده (De-jargonization): تبدیل اسناد پیچیده شهرسازی به اینفوگرافیک‌ها، ویدیوهای ۳ دقیقه‌ای و برشورهای تعاملی برای عموم مردم.
📦 خروجی‌های تحویلی/مصوب
سند «طرح مشارکت اولیه»، دیتابیس شناسنامه کنشگران، نقشه ماتریس مندلو، بسته‌های محتوای ساده‌شده.
رکن چهارم: تیم تسهیل‌گران محلی و کارشناسان اجتماعی
مجریان میدانیتسهیلگران به‌عنوان پل ارتباطی میان مشاور و بدنه جامعه محلی، به‌ویژه در بافت‌های کم‌برخوردار عمل می‌کنند.
وظایف کلیدی و عملیاتی در گام اول
- برقراری ارتباط چهره‌به‌چهره در محلات: مراجعه به مساجد، بازارچه‌ها و مراکز محلی برای جلب اعتماد بومیان.
- تضمین شمولیت گروه‌های بی‌صدا: شناسایی مستقیم معلولان، سالمندان، زنان سرپرست خانوار و ساکنان سکونتگاه‌های غیررسمی و ثبت نیازهای خاص آن‌ها.
- ثبت نیابتی اطلاعات (Proxy Submission): کمک به افراد کم‌سواد یا فاقد ابزار هوشمند جهت ثبت‌نام و درج دیدگاه در پیشخوان.
- نظارت بر رعایت حریم خصوصی (PII Guard): اطمینان از ماسک شدن داده‌های هویتی و حساس شهروندان در فرم‌های میدانی.
📦 خروجی‌های تحویلی/مصوب
فرم‌های صحه‌گذاری‌شده پیمایش‌های محلی، لیست معتمدین و نمایندگان گروه‌های بی‌صدا به تفکیک محله.
رکن پنجم: جامعه مدنی، سمن‌ها و نمایندگان گروه‌های بی‌صدا
ناظران و مشارکتکنندگاناین گروه شامل سمن‌ها، انجمن‌های حرفه‌ای، هیئت‌امنای محلات و نمایندگان اقشار محروم است.
وظایف کلیدی و عملیاتی در گام اول
- نقد و ارزیابی پیش‌نویس «طرح مشارکت»: ارائه بازخورد به ابزارها و زمان‌بندی‌های پیشنهادی مشاور از طریق پیشخوان برخط.
- انتقال مطالبات و نیازهای انباشته محله: ارائه گزارش‌های توصیفی اولیه از مشکلات حاد محله به تیم تسهیل‌گری.
- پایش شفافیت و گزارش انحراف: گزارش هرگونه انحصار در دعوت‌ها یا عدم رعایت قفل ۷۲ ساعته به دبیرخانه شورای راهبری.
📦 خروجی‌های تحویلی/مصوب
گزارش بازخورد سمن‌ها به طرح مشارکت، فرم‌های اعلام آمادگی حضور در کارگاه‌ها.
۳
📊 ماتریس مسئولیت‌های اجرایی (RACI Matrix) در گام اول
جدول زیر نقش دقیق هر یک از ارکان را در ۸ زیرفرآیند اصلی گام اول مشخص می‌کند:
R Responsible — مسئول اجرایی انجام کار
A Accountable — پاسخگو و تصویب‌کننده نهایی
C Consulted — مشاور و ارائه‌دهنده نظر تخصصی
I Informed — آگاه‌شونده از نتایج
| زیرفرآیند عملیاتی گام اول | کارفرما (راه و شهرسازی) |
شهرداری و شورا | مهندس مشاور | تسهیل‌گران محلی | سمن‌ها و مردم |
|---|---|---|---|---|---|
| ۱. ابلاغ ضریب پیچیدگی و سطح هدف | A / R | I | C | I | I |
| ۲. تدوین پیش‌نویس «طرح مشارکت» | A | C | R | C | C |
| ۳. راه‌اندازی پیشخوان برخط و دامنه وب | I | A / R | C | I | I |
| ۴. استخراج بانک شناسنامه کنشگران (جدول ۱) | A | C | R | C | I |
| ۵. شناسایی میدانی گروه‌های بی‌صدا | I | C | A | R | C |
| ۶. ارزیابی و رسم ماتریس مندلو | A | C | R | C | I |
| ۷. تولید محتوای ساده‌شده (اینفوگرافیک/ویدیو) | I | C | A / R | C | I |
| ۸. انتشار فراخوان عمومی با قفل ۷۲ ساعته | A | R | R | R | I |
۴
🚨 ضمانت اجراهای قانونی و گارد کنترل کیفیت (Compliance Guard)
برای جلوگیری از عدول ارکان از شرح وظایف تعیین‌شده، الزامات زیر بر اساس ماده ۶ و ۱۰ دستورالعمل اعمال می‌شود:
۱
عدم تأیید صورت وضعیت پرداختی مشاور
در صورتی که «شناسنامه جامع کنشگران» یا «نقشه ماتریس مندلو» فاقد تأییدیه دبیرخانه شورای راهبری باشد، پیش‌پرداخت مرحله اول مشاور بلوکه می‌شود.
۲
صدور هشدار سیستمی به شهرداری
در صورت بروز وقفه بیش از ۱۰ روز در پشتیبانی فنی پیشخوان برخط یا عدم اختصاص فضاهای محلی، اداره کل استان موضوع را مستقیماً به شورای اسلامی شهر گزارش می‌کند.
۳
توقف فرآیند در صورت عدم شمولیت (Inclusivity Guard)
اگر سهم گروه‌های بی‌صدا در شناسنامه کنشگران زیر ۲۰٪ باشد، صورت‌جلسه گام اول باطل و مشاور مکلف به بازپیمایش میدانی ۷ روزه می‌گردد.
✅
نتیجه عملیاتی: با اجرای دقیق این ماتریس، مسئولیت‌های هر رکن به‌صورت شفاف تفکیک می‌شود، ضمانت اجرایی هر وظیفه مشخص می‌گردد و فرآیند گام اول به‌صورت نظام‌مند و بدون موازی‌کاری پیش می‌رود.